Etkileşimli rehber · Tutuklama ve tahliye
Uyuşturucu Ticaretinde Tutuklama ve Tahliye Takvimi (CMK 100, 102, 109, 141): Ne Zaman Tahliye Olunur?
Uyuşturucu ticareti, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun katalog suçlarından biridir: somut delillere dayanan kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeni var sayılabilir (CMK 100/3-a-9). Bu karine yüzünden ticaret iddianamesiyle açılan dosyaların büyük bölümü tutuklu yürür ve ailelerin ilk sorusu hep aynıdır: ne zaman tahliye olur? Kanunun verdiği cevap bir takvimdir. Gözaltı yirmi dört saattir, toplu suçta dört güne uzar (CMK 91). Soruşturmada tutukluluk ağır ceza işlerinde bir yılı, toplu suçlarda bir buçuk yıl ve altı aylık uzatmayı geçemez (CMK 102/4). Kovuşturmada tutukluluk en çok iki yıldır; zorunlu hâllerde gerekçe gösterilerek uzatılabilir, uzatma toplam üç yılı geçemez; uyuşturucu ticaretinde azami süre uzatmalarla birlikte beş yıldır (CMK 102/2). On beş yaşını doldurmamış çocuklarda süreler yarı, on sekiz yaşını doldurmamış çocuklarda dörtte üç oranında uygulanır. Tutukluluk soruşturmada en geç otuz günde bir, kovuşturmada her oturumda incelenir (CMK 108); tahliye her aşamada istenebilir (CMK 104). Tutuklama, tutukluluğun devamı ve tahliye isteminin reddi kararlarında kuvvetli şüphe, tutuklama nedeni, ölçülülük ve adli kontrolün yetersiz kalacağı somut olgularla gerekçelendirilmek zorundadır (CMK 101/2). Azami süre dolduğunda başka hiçbir değerlendirme yapılmadan tahliye edilirsiniz; süre aşılmışsa tazminat hakkı doğar (CMK 141). Bu sayfa; tutuklama tarihinden itibaren kanuni sürelerin hangi gün dolduğunu, kanun yolunda geçen sürenin nasıl düşüldüğünü, tahliye isteminde hangi eksikliğin öne çıkarılacağını ve haksız tutuklama tazminatının nasıl hesaplandığını kendi dosyanız üzerinden görmeniz için hazırlandı.
Önce durumunuzu seçin
Katalog suç karinesi tutuklamayı zorunlu kılmazTutuklama için kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller ve bir tutuklama nedeni gerekir; işin önemi ve beklenen cezayla ölçülü değilse tutuklama kararı verilemez (CMK 100/1). Uyuşturucu ticareti katalogda olduğundan kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeni var sayılabilir (100/3), ancak bu bir karinedir, zorunluluk değildir. Anayasa Mahkemesi, yetmiş sekiz kilogram esrarın ele geçtiği, iletişim tespiti ve fiziki takip tutanaklarının bulunduğu ve örgüt iddiası olan bir ithal dosyasında tutuklamayı hukuki bulmuş; isnat edilen suça öngörülen cezanın ağırlığının kaçma şüphesine işaret ettiğini, katalog suç olmasının tutuklama nedeni karinesi oluşturduğunu söylemiştir (AYM, Adem Sökmen, B. No: 2014/13791, 12.06.2018). Aynı karar, denetimin tutuklama kararının gerekçeleri üzerinden yapılacağını vurgular: kuvvetli şüphe, tutuklama nedeni, ölçülülük ve adli kontrolün yetersiz kalacağı somut olgularla açıkça gösterilmelidir (CMK 101/2).
Süre bir takvimdir: beş yıl, tüm suçlar için tek süreAğır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde tutukluluk en çok iki yıldır; uzatma toplam üç yılı geçemez, yani azami süre beş yıldır (CMK 102/2). Aynı dosyadaki her suç için ayrı süre hesaplanamaz; birden fazla suçtan tutuklanan kişi için azami süre tek bir süre olarak uygulanır (CGK, E. 2017/862, K. 2022/829; AYM, Haşim Türker (2), B. No: 2023/105130, 04.03.2026). İlk derece mahkemesi mahkûmiyet verdikten sonra kanun yolunda geçen süre tutukluluk süresinin hesabına katılmaz; bozma kararıyla dosya ilk derece mahkemesine dönünce süre yeniden işlemeye başlar. Süre dolduğunda yargılama makamları başka hiçbir değerlendirme yapmadan tutukluluğa son verir (12. CD, E. 2022/4794, K. 2026/714); aşan her gün kanuni dayanaktan yoksundur ve tazminat gerektirir (CGK, E. 2017/862, K. 2022/829: beş yılı bir yıl on yedi gün aşan tutukluluk).
Tahliye bir hak, adli kontrol bir seçenek, tazminat bir sonuçturŞüpheli ve sanık soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında salıverilmesini isteyebilir; karara itiraz edilebilir (CMK 104). Tutuklama sebepleri varsa bile tutuklama yerine adli kontrol kararı verilebilir: yurt dışına çıkamamak, imza, konutu terk etmemek, bölgeyi terk etmemek, güvence yatırmak, tedavi tedbiri (CMK 109/3). Konutu terk etmeme yükümlülüğünde geçen her iki gün cezadan bir gün olarak mahsup edilir (109/6). Adli kontrol süresi ağır ceza işlerinde en çok üç yıldır, uzatma toplam üç yılı geçemez (110/A), dört ayda bir incelenir (110/4). Yükümlülüğü isteyerek ihlal eden hakkında hemen tutuklama kararı verilebilir (112). Beraat eden ya da hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilen tutuklu, maddi ve manevi zararını Devletten ister (CMK 141/1-e); Anayasa Mahkemesi 2025 yılı için tutuklama tedbirinin hukuka aykırılığında asgari manevi tazminatı 166.500 TL olarak uygulamakta ve bunun çok altındaki miktarları hak ihlali saymaktadır (AYM, B.D. (2), B. No: 2021/11075, 09.12.2025).
Bölüm 01 — Temel mantık
Tutukluluk neden bir takvimdir?
Üç soru vardır. Birincisi şart: tutuklama kararı kuvvetli şüpheyi gösteren somut delile, bir tutuklama nedenine, ölçülülüğe ve adli kontrolün yetersiz kalacağı gerekçesine dayanıyor mu? İkincisi süre: soruşturma ve kovuşturma için kanunun koyduğu üst sınırlar hangi gün doluyor, kanun yolunda geçen süre nasıl düşülüyor, çocuklar için oranlar nedir? Üçüncüsü sonuç: tahliye isteminde hangi eksiklik öne çıkarılır, adli kontrol hangi yükümlülüklerle verilir ve haksız tutuklama tazminatı nasıl hesaplanır? Sayfadaki her araç bu üç sorudan birine yanıt verir.
1
Gözaltı, sorgu ve tutuklama kararı
Yakalanan kişi Cumhuriyet savcılığınca bırakılmazsa gözaltına alınır; gözaltı süresi yakalama anından itibaren yirmi dört saati, hâkime gönderme için zorunlu yol süresi on iki saati geçemez (CMK 91/1). Toplu olarak işlenen suçlarda savcı, her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatma emri verebilir; uyuşturucu ticaretinde suçüstü hâlinde kolluk amiri yirmi dört saate, toplu suçlarda kırk sekiz saate kadar gözaltı kararı verebilir ve kişi en geç kırk sekiz saat, toplu suçlarda dört gün içinde hâkim önüne çıkarılır (91/3-4). Yakalama ve gözaltıya karşı sulh ceza hâkimine başvurulur, hâkim yirmi dört saat içinde karar verir (91/5). Sorguda müdafi bulunur (91/7); tutuklama istendiğinde şüpheli seçeceği ya da baroca görevlendirilecek müdafiin yardımından yararlanır (101/3). Soruşturmada tutuklamaya savcının istemi üzerine sulh ceza hâkimi, kovuşturmada mahkeme karar verir; istemde gerekçe ve adli kontrolün yetersiz kalacağını belirten hukuki ve fiili nedenler gösterilir (101/1). Kararda kuvvetli suç şüphesi, tutuklama nedenlerinin varlığı, ölçülülük ve adli kontrolün yetersiz kalacağı somut olgularla gerekçelendirilir; karar sözlü bildirilir ve bir örneği verilir (101/2). Tutuklama ve tutukluluğa ilişkin kararlara itiraz edilebilir (101/5); itiraz kararı veren merciin bir üst numaralı hâkimliğince incelenir. Sadece adli para cezası gerektiren ya da üst sınırı iki yılı aşmayan suçlarda tutuklama yasaktır (100/4); kullanma suçu iki yıldan beş yıla kadar hapis gerektirdiğinden yasak kapsamında değildir.
2
Kanuni süreler ve hesaplama kuralları
Soruşturma evresinde tutukluluk ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde bir yılı geçemez; toplu olarak işlenen suçlarda süre en çok bir yıl altı aydır ve gerekçesi gösterilerek altı ay daha uzatılabilir (102/4). Kovuşturmada ağır ceza işlerinde tutukluluk en çok iki yıldır; zorunlu hâllerde gerekçesi gösterilerek uzatılabilir, uzatma süresi toplam üç yılı geçemez; Devletin güvenliğine karşı suçlar ve Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlarda beş yılı geçemez (102/2). Uyuşturucu ticareti bu istisnalardan değildir: örgüt faaliyeti çerçevesinde işlense bile azami süre uzatmalarla birlikte beş yıldır. Uzatma kararları savcı, şüpheli ya da sanık ve müdafiin görüşleri alındıktan sonra verilir (102/3). Süreler on beş yaşını doldurmamış çocuklar için yarı, on sekiz yaşını doldurmamış çocuklar için dörtte üç oranında uygulanır (102/5). Ceza Genel Kurulu ve Anayasa Mahkemesi’nin yerleşik hesap kuralları şunlardır: aynı dosyada birden fazla suçtan tutuklanan kişi için azami süre her suç için ayrı değil, tümü için tek süredir; ilk derece mahkemesinin mahkûmiyet hükmünden sonra kanun yolunda geçen süre tutukluluk süresine dâhil değildir, çünkü tutma artık hükme dayanır; bozma kararıyla dosya ilk derece mahkemesine döndüğünde süre yeniden suç isnadına bağlı tutukluluk olarak işlemeye başlar; başka bir cezanın infazı nedeniyle tutukluluğa ara verilen süre de hesaptan düşülür (CGK, E. 2017/862, K. 2022/829; AYM, Haşim Türker (2), B. No: 2023/105130). Süre dolduğunda tutukluluğa başka bir değerlendirme yapılmadan son verilir; azami sürenin altında kalan tutukluluk ise makul süre yönünden ayrıca denetlenir ve olayın ağırlığı, delillerin çokluğu, kaçma ihtimali gibi olgular bu denetimde dikkate alınır (12. CD, E. 2022/4794, K. 2026/714).
3
Tahliye, adli kontrol ve tazminat
Şüpheli ve sanık her aşamada salıverilmesini isteyebilir; tutukluluğun devamına ya da salıverilmeye hâkim ya da mahkeme karar verir ve karara itiraz edilebilir; dosya istinaf ya da Yargıtay’daysa karar o merci tarafından dosya üzerinden verilir (104). Soruşturmada tutukluluk en geç otuzar günde bir, şüpheli ya da müdafii dinlenerek incelenir; kovuşturmada mahkeme her oturumda ya da gerektiğinde oturumlar arasında re’sen karar verir (108). Tutuklama sebepleri varsa bile tutuklama yerine adli kontrol kararı verilebilir; yükümlülükler arasında yurt dışına çıkamamak, belirlenen yerlere düzenli başvurmak, tedavi tedbirine tabi olmak, parasal durum gözetilerek güvence yatırmak, konutu terk etmemek, belirli bölgeyi terk etmemek ve belirlenen yerlere gitmemek vardır (109/3). Adli kontrolde geçen süre cezadan mahsup edilmez; konutu terk etmeme yükümlülüğünde geçen her iki gün bir gün olarak mahsup edilir (109/6). Adli kontrol ağır ceza işlerinde en çok üç yıldır, uzatma toplam üç yılı geçemez, çocuklarda yarı oranında uygulanır (110/A); devamının gerekip gerekmediği en geç dört ayda bir incelenir (110/4). Yükümlülüğü isteyerek yerine getirmeyen hakkında hemen tutuklama kararı verilebilir; azami tutukluluk süresinin dolması nedeniyle verilen adli kontrolün ihlalinde tutuklama ağır ceza işlerinde dokuz ayı geçemez (112). Kanundaki koşullar dışında tutuklanan, makul sürede yargılanmayan, beraat eden ya da hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilen, gözaltı ve tutuklulukta geçirdiği süre hükümlülük süresinden fazla olan kişiler maddi ve manevi zararlarını Devletten ister (141/1-a, d, e, f); konutu terk etmeme ve tedavi tedbiri uygulanıp beraat edenler de bu kapsamdadır (141/1-l, 7499). Dava, kararın kesinleştiğinin tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşmeyi izleyen bir yıl içinde açılır (142/1). Tutuklulukta geçen süre mahkûmiyet hâlinde cezadan mahsup edilir (TCK 63).
Bu sayfa hiçbir dosyanın sonucunu öngörmez; tutuklama, tutukluluğun devamı ve tahliye kararlarını yalnızca hâkim ve mahkeme verir. Sayfadaki takvim aracı kanundaki üst sınırları tarihlere çevirir; hangi tarihte tahliye olunacağını söylemez, çünkü tahliye üst sınırdan önce de verilebilir ve üst sınır kesin bir tahliye garantisi değil, tutmanın kanuni dayanağının sona erdiği tarihtir.
Bölüm 02 — Etkileşimli
Hangi durumdasınız?
Altı soruyu yanıtlayın; sayfa, dosyanızda hangi sürenin işlediğini, tahliye isteminde hangi başlığın öne çıkarılacağını ve hangi yazılarımızın işinize yarayacağını sıralasın. Hiçbir veri kaydedilmez, her şey tarayıcınızda kalır.
1. Dosya hangi aşamada?
2. Tutukluluk ne kadar sürdü?
3. Tutuklama kararının gerekçesi nasıl?
4. Dosyadaki delil durumu?
5. Kişisel durum?
6. Siz kimsiniz?
6 soru bekliyor
Bu araç genel bilgilendirme amaçlıdır; sonuç öngörmez ve hukuki tavsiye yerine geçmez. Her dosya tutanakları, delilleri ve kararlarıyla ayrı okunur.
Bölüm 03 — Etkileşimli
Altı eksen: tutukluluk nerede sürer, nerede biter?
Tutukluluk altı eksende denetlenir: kuvvetli şüphe, tutuklama nedeni, ölçülülük, kanuni süre, usul ve sonuç. Kendi dosyanız için işaretleyin; araç hangi eksenlerin tahliye lehine, hangilerinin tutukluluğun devamı yönünde göründüğünü göstersin. Araç sonuç öngörmez; tahliyeye yalnızca hâkim ve mahkeme karar verir.
1. Kuvvetli şüphe: somut delil var mı?
Tutuklama kararı hangi delile dayanıyor: ele geçen madde, fiziki takip tutanağı, iletişim tespiti, alıcı beyanı, ihbar? Delil somut mu, yoksa soyut istihbarat ve kolluk kanaati mi?
Nasıl denetlenir?
Tutuklamanın ön koşulu suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunmasıdır; suçlamanın kuvvetli sayılabilecek inandırıcı delillerle desteklenmesi gerekir (Anayasa 19/3; CMK 100/1). Anayasa Mahkemesi, ele geçen madde, iletişim tespiti, fiziki takip, arama ve yakalama tutanaklarına dayanan tutuklama kararında kuvvetli belirti kabulünün temelsiz olmadığını söylemiştir (AYM, Adem Sökmen, B. No: 2014/13791). Buna karşılık kendisinde madde bulunmayan, yalnız kimliği belirsiz ihbar ya da mahkemede dönülen müdafisiz alıcı beyanı bulunan sanık için Yargıtay esas yönünden beraat gerektiğini kabul ettiğinden, böyle bir dosyada kuvvetli şüphe de tartışmalıdır; tutukluluk incelemesinde delilin niteliği ve hükme esas alınabilirliği öne çıkarılır. Beyan delilinin denetimi için ayrı rehberimize bakın.
2. Tutuklama nedeni: kaçma ve delil karartma somut mu?
Kararda kaçma şüphesi hangi olguya dayanıyor: yalnız cezanın ağırlığı mı, yoksa sabit adres yokluğu, yurt dışı bağlantısı, önceki kaçma gibi somut olgu mu? Delil karartma iddiası için tanık baskısı ya da delil yok etme girişimi gösterilmiş mi?
Nasıl denetlenir?
Tutuklama nedeni, şüphelinin kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgular ya da delilleri yok etme, tanık üzerinde baskı girişimi konusunda kuvvetli şüphe bulunmasıdır (CMK 100/2). Uyuşturucu ticareti katalog suç olduğundan kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeni var sayılabilir (100/3-a-9); Anayasa Mahkemesi isnat edilen suça öngörülen cezanın ağırlığının kaçma şüphesine işaret eden durumlardan biri olduğunu kabul etmiştir (AYM, Adem Sökmen, B. No: 2014/13791, § 45). Bu karine mutlak değildir: tutukluluk uzadıkça cezanın ağırlığına dayanan gerekçe yeterliliğini yitirir ve devam kararlarında sabit adres, iş, aile bağı, delillerin toplanmış olması gibi olguların tartışılması gerekir. Delil karartma nedeni, deliller toplanıp tanıklar dinlendikten sonra kural olarak ortadan kalkar; savunma bu olguyu her incelemede yazılı olarak sunar.
3. Ölçülülük ve adli kontrolün yetersizliği
Tutuklama kararı ve devam kararları, adli kontrolün neden yetersiz kalacağını somut olarak açıklıyor mu; yoksa yalnız suçun niteliği ve örgüt iddiasına mı dayanıyor? Konutu terk etmeme, güvence ya da bölge yasağı tartışılmış mı?
Nasıl denetlenir?
İşin önemi, verilmesi beklenen ceza ile ölçülü değilse tutuklama kararı verilemez (CMK 100/1); tutuklama ve devam kararlarında ölçülülük ve adli kontrolün yetersiz kalacağı somut olgularla gösterilir (101/2-c, d; 7331 ile 2021). Anayasa Mahkemesi, örgüt iddiası bulunan dosyada hâkimliğin suçun niteliğini ve cezanın ağırlığını gözeterek adli kontrolün yetersiz kalacağı sonucuna varmasını keyfi bulmamıştır (AYM, Adem Sökmen, B. No: 2014/13791, § 50); ancak bu değerlendirme tutuklama anına ilişkindir. Devam kararlarında adli kontrol tedbirlerinin her biri (yurt dışı yasağı, imza, konutu terk etmeme, güvence, bölge yasağı) ayrı ayrı tartışılmalıdır; konutu terk etmeme yükümlülüğünün yarı oranında mahsup edilmesi (109/6) bu tedbirin tutuklamaya en yakın alternatif olduğunu gösterir. Ağır hastalık, engellilik ve gebelik hâllerinde tutuklama yerine adli kontrol kararı verilebilir (109/4).
4. Kanuni süre: hangi sınır işliyor, kaç gün kaldı?
Soruşturmada bir yıl (toplu suçta bir buçuk yıl ve altı ay), kovuşturmada iki yıl ve uzatmalarla beş yıl sınırlarından hangisi işliyor; çocuk oranı uygulanıyor mu; kanun yolunda geçen süre düşüldü mü; dosyadaki tüm suçlar için tek süre hesaplandı mı?
Nasıl denetlenir?
Soruşturmada ağır ceza işlerinde tutukluluk bir yılı, toplu suçlarda bir yıl altı ayı geçemez ve altı ay uzatılabilir (102/4); kovuşturmada en çok iki yıldır, uzatma toplam üç yılı geçemez ve uyuşturucu ticaretinde azami süre beş yıldır (102/2). Uzatma kararları taraflar dinlenerek ve gerekçe gösterilerek verilir (102/3). Çocuklarda oranlar yarı ve dörtte üçtür (102/5). Azami süre dosyadaki tüm suçlar için tek süredir; kanun yolunda geçen süre ve başka cezanın infazında geçen süre hesaba katılmaz, bozma sonrası süre yeniden işler (CGK, E. 2017/862, K. 2022/829; AYM, Haşim Türker (2), B. No: 2023/105130). Yargıtay, süre dolduğunda yargılama makamlarının başka hiçbir değerlendirme yapmadan tutukluluğa son vereceğini söylemiştir (12. CD, E. 2022/4794, K. 2026/714). Azami süre dolmadan da tutukluluk makul süreyi aşabilir; makul süre denetiminde davanın karmaşıklığı, sanık sayısı ve yargılamanın özenle yürütülüp yürütülmediği gözetilir.
5. Usul: inceleme, itiraz ve savunma hakkı
Soruşturmada otuz günlük incelemeler yapıldı mı, şüpheli ya da müdafii dinlendi mi; itirazlar gerekçeli incelendi mi; savcılık görüşü tebliğ edildi mi; tahliye istemleri karara bağlandı mı; sorguda ve tutuklama isteminde müdafi var mıydı?
Nasıl denetlenir?
Soruşturmada tutukluluk en geç otuzar günlük sürelerle, şüpheli ya da müdafii dinlenerek incelenir; şüpheli de inceleme isteyebilir (108/1-2); kovuşturmada mahkeme her oturumda re’sen karar verir (108/3). Tahliye istemi her aşamada yapılabilir ve karara itiraz edilebilir (104). Tutuklama istendiğinde müdafi zorunludur (101/3) ve uyuşturucu ticaretinde zaten alt sınır nedeniyle zorunlu müdafi vardır (150/3). Karar şüpheliye sözlü bildirilir ve bir örneği verilir (101/2). Hürriyeti kısıtlanan kişi kısa sürede durumu hakkında karar verilmesini isteme hakkına sahiptir (Anayasa 19/8); incelemelerin yapılmaması, itirazların karara bağlanmaması ya da kanuni başvuru imkânlarından yararlandırılmama CMK 141/1-k gereği tazminat sebebidir.
6. Sonuç: tahliye, mahsup ve tazminat
Tahliye adli kontrolle mi verildi, hangi yükümlülükler var, dört aylık inceleme yapılıyor mu; beraat ya da kovuşturmaya yer olmadığı kararı kesinleşti mi; mahkûmiyet hâlinde tutuklulukta geçen süre cezadan mahsup edildi mi; tazminat için üç aylık süre ne zaman başladı?
Nasıl denetlenir?
Beraat eden ya da hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilen tutuklu, maddi ve manevi zararını Devletten ister; kararı veren merci tazminat hakkını bildirir (141/1-e, 141/2). Dava, kesinleşmenin tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde bir yıl içinde ağır ceza mahkemesinde açılır (142). Maddi tazminat tutuklu kalınan süre için net asgari ücret üzerinden hesaplanır; avukatlık ücreti ve cezaevi harcamaları zarar kapsamında değildir (12. CD, E. 2021/8549, K. 2023/2237). Manevi tazminat sosyal ve ekonomik durum, suçun niteliği, tutuklu kalınan süre ve hak ve nesafet ölçütüyle belirlenir; eksik manevi tazminat bozma sebebidir (aynı karar). Anayasa Mahkemesi, tutuklama tedbirinin hukuka aykırılığında 2023 yılı için asgari 90.000, ortalama 240.000, azami 600.000 TL; 2025 yılı için asgari 166.500 TL manevi tazminat uyguladığını açıklamış ve 20.000 TL’lik tazminatı hak ihlali saymıştır (AYM, B.D. (2), B. No: 2021/11075). Ticaretten beraat edip kullanma suçundan hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı alan kişi için de 141/1-e değerlendirmesi yapılır (12. CD, E. 2024/1605, K. 2025/4740). Mahkûmiyet hâlinde tutuklulukta geçen süre cezadan mahsup edilir (TCK 63); mahsup edilen süre için tazminat istenemez.
Henüz işaretleme yapmadınız.
Her eksen için bir seçenek işaretleyin; sonuç kutusu buna göre güncellenir.
İlk üç eksen tutuklama kararının hukukiliğini (CMK 100-101), dördüncü eksen kanuni sınırı (102), beşinci eksen incelemelerin usulünü (104, 108), altıncı eksen tahliye sonrası sonuçları (109, 141, TCK 63) belirler. En sık yapılan iki hata, katalog suç karinesini kesin tutuklama sebebi sanmak ve kanun yolunda geçen süreyi azami süreye eklemektir.
Bölüm 04 — Beş kural
Beş kural, beş ayrı madde
Gözaltı, tutuklama şartları, süreler, tahliye ve adli kontrol, tazminat aynı maddelere tabi değildir. Birine dokunun.
Her aşamanın kendi maddesi ve kendi süresi vardır
Gözaltı yirmi dört saat, toplu suçta dört gündür. Tutuklama somut delil, neden, ölçülülük ve adli kontrolün yetersizliği gerekçesine bağlıdır. Soruşturmada bir yıl, kovuşturmada iki yıl ve uzatmalarla beş yıl sınırı vardır; kanun yolunda geçen süre sayılmaz. Tahliye her aşamada istenir, tutukluluk otuz günde bir incelenir, adli kontrol üç yılı aşamaz. Beraat ve süre aşımı tazminat doğurur.
Bölüm 05 — Kontrol listesi
Tutuklu dosyada ilk adımlar
Bu liste yeni tutuklanan şüpheliler, tutuklu sanıklar, tahliye olup adli kontrolde bulunanlar ve yakınları içindir. Genel çerçeve için tutuklama şartları yazımıza, itiraz için tutukluluğa itiraz dilekçesi yazımıza bakın. Liste hukuki tavsiye değildir; her dosya kararları ve delilleriyle ayrıca okunur.
Yapılması gerekenler
Yapılmaması gerekenler
0 / 10 madde işaretlendi
Bölüm 06 — Süreç haritası
Yakalamadan tazminata: altı aşama
Her aşamada ne olduğunu, kimin ne yaptığını ve süre notunu görmek için aşamalara dokunun.
Bölüm 07 — Etkileşimli araç
Tutukluluk takvimi ve tahliye denetim aracı
Tutuklama tarihini, dosya türünü, yaş durumunu ve varsa hüküm ve bozma tarihlerini girin; araç soruşturma sınırının, iki yıllık kovuşturma sınırının ve beş yıllık azami sürenin hangi gün dolduğunu, kanun yolunda geçen süreyi düşerek hesaplasın. Tutuklama kararının gerekçesini ve dosya sonucunu işaretleyin; araç tahliye isteminde hangi eksikliğin öne çıkarılacağını ve tazminat hakkının doğup doğmadığını göstersin. Bu bir tahliye tarihi öngörüsü değildir; sınırlar tutmanın kanuni dayanağının sona erdiği günü gösterir, tahliye daha önce de verilebilir.
| Süre | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Gözaltı | 24 saat + 12 saat yol; toplu suçta 3 gün uzatma, en çok 4 gün | CMK 91/1-3 |
| Kolluk amiri gözaltısı | Suçüstü 188’de 24 saat, toplu suçta 48 saat | CMK 91/4-b-7 |
| Tutuklamaya itiraz | 7 gün; bir üst numaralı hâkimlik inceler | CMK 101/5, 268 |
| Soruşturmada tutukluluk | Ağır ceza 1 yıl; toplu suç 1,5 yıl + 6 ay; diğer 6 ay | CMK 102/4 |
| Tutukluluk incelemesi | Soruşturmada en geç 30 günde bir; kovuşturmada her oturumda | CMK 108 |
| Kovuşturmada tutukluluk | Ağır ceza 2 yıl + uzatma toplam 3 yıl = 5 yıl; diğer 1 yıl + 6 ay | CMK 102/1-2 |
| Çocuklar | 15 yaş altı yarı; 18 yaş altı dörtte üç | CMK 102/5 |
| Hesap kuralı | Tüm suçlar tek süre; kanun yolu sayılmaz; bozmada yeniden işler; infaz arası düşülür | CGK 2017/862-2022/829; AYM 2023/105130 |
| Adli kontrol süresi | Ağır ceza 3 yıl + uzatma 3 yıl; çocuklarda yarı; 4 ayda inceleme | CMK 110/A, 110/4 |
| Konutu terk etmeme | Her 2 gün cezadan 1 gün mahsup | CMK 109/6 |
| Adli kontrol ihlali | Hemen tutuklama; azami süre sonrası adli kontrolde ihlalde 9 ay sınırı | CMK 112 |
| Tazminat davası | Kesinleşmenin tebliğinden 3 ay, her hâlde 1 yıl; ağır ceza mahkemesi | CMK 141-142 |
| Mahsup | Gözaltı ve tutukluluk günleri cezadan düşülür | TCK 63 |
| AYM manevi ölçüsü | Tutuklama: 2025 asgari 166.500 TL; gözaltı günlük 3.330 TL | AYM B.D. (2) 2021/11075 |
Araç, girdiğiniz tarihleri kanundaki üst sınırlarla karşılaştırır; tahliyeye, uzatmaya ve tazminata yalnızca hâkim ve mahkeme karar verir. Hesap, ay ekleme yöntemiyle yapılır; gün farkları ve resmî tatil kuralları mahkeme hesabında değişiklik yaratabilir. Araç, kaçmaya ya da adli kontrolü etkisiz kılmaya ilişkin hiçbir bilgi vermez.
Bölüm 08 — Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay’dan altı senaryo
Hangi senaryodasınız?
Tutuklu uyuşturucu dosyaları Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay kararlarındaki altı kalıptan birine benzer. Her kalıpta denetlenen kural, aranan şart ve en sık yapılan hata farklıdır; kararların tam metni Yargı PRO üzerinden okunarak özetlenmiştir.
Tipik görünüm
Kırıkkale’de yapılan operasyonda 78 kilogram kubar esrar ele geçti; dosyada iletişim tespiti, fiziki takip, arama ve yakalama tutanakları vardı. Hâkimlik, delilleri sayıp suçun katalogda olduğunu, beklenen cezanın ağırlığı nedeniyle kaçma şüphesi bulunduğunu ve örgüt iddiası nedeniyle adli kontrolün yetersiz kalacağını yazarak tutukladı. Dosya yetki uyuşmazlıkları nedeniyle mahkemeler arasında bir buçuk yıl dolaştı; sanık üç yıla yakın tutuklu kaldıktan sonra tahliye edildi.
Kanun ne der
Anayasa Mahkemesi, tutuklama kararında gösterilen delillerin kuvvetli belirti sayılmasının temelsiz olmadığını, suça öngörülen cezanın ağırlığının kaçma şüphesine işaret eden durumlardan biri olduğunu ve suçun katalogda yer almasının tutuklama nedeni karinesi oluşturduğunu, örgüt suçlarının soruşturulmasındaki güçlük de gözetildiğinde adli kontrolün yetersiz kalacağı değerlendirmesinin keyfi olmadığını belirterek tutuklamanın hukuki olmadığı iddiasını açıkça dayanaktan yoksun buldu. Tutukluluğun makul süreyi aştığı iddiası için ise, başvurucu tahliye edilmiş olduğundan CMK 141 tazminat yolunun tüketilmesi gereken etkili yol olduğunu söyledi (AYM, Adem Sökmen, B. No: 2014/13791, 12.06.2018). Karar, tutuklamanın hukukiliğinin karar anındaki gerekçeler üzerinden denetlendiğini ve uzun tutukluluğun giderim yolunun tazminat davası olduğunu gösterir.
Tuzak
Tutuklama kararındaki somut delilleri görmezden gelip yalnız katalog itirazı yapmak; tahliye sonrası makul süre şikâyetini tazminat davası yerine doğrudan bireysel başvuruya taşımak.
Tipik görünüm
Örgüt, yağma ve hürriyetten yoksun kılma suçlarından aynı dosyada yargılanan sanık, mahkûmiyetin bozulmasından sonra tutukluluğunun beş yılı doldurduğunu söyleyerek tahliye istedi. Mahkeme her suç için beş yıllık sürenin ayrı ayrı işleyeceğini söyleyip reddetti. Sanık, başka cezanın infazı için verilen ara ve Yargıtay’da geçen süre düşüldüğünde altı yıl on yedi gün tutuklu kalmıştı.
Kanun ne der
Ceza Genel Kurulu, azami tutukluluk süresinin kişinin yargılandığı dosyadaki tüm suçlar için en fazla beş yıl olduğunu, her suç için ayrı hesabın bireyin tutuklu yargılanabileceği süreyi belirsiz ve öngörülemez kıldığını, suç ve sanık sayısı ile davanın karmaşıklığının yalnız makul süre değerlendirmesinde dikkate alınabileceğini, temyizde geçen sürenin ve başka cezanın infazında geçen sürenin düşüleceğini, bozma sonrasında sürenin yeniden işleyeceğini belirterek beş yılı bir yıl on yedi gün aşan tutukluluk için tazminat hakkının bulunduğunu kabul etti; aynı dosyadaki diğer sanık için Anayasa Mahkemesi daha önce ihlal ve manevi tazminat kararı vermişti (CGK, E. 2017/862, K. 2022/829, 22.12.2022). Anayasa Mahkemesi 2026’da aynı kuralları uygulayarak terör ve devlet suçlarında yedi yıllık azami sürenin aşıldığı tutukluluğu kanunilik ilkesine aykırı bulmuş, tahliye için kararı mahkemeye göndermiş ve 250.000 TL manevi tazminata hükmetmiştir (AYM, Haşim Türker (2), B. No: 2023/105130, 04.03.2026).
Tuzak
Kanun yolunda geçen süreyi ekleyip erken itiraz etmek ya da tersine, her suç için ayrı süre hesabını kabul etmek.
Uyuşturucu Ticareti Davasında İstinaf ve Temyiz Süreci Nasıl İşler? →
Tipik görünüm
Silahlı terör örgütü üyeliğinden üç yıl tutuklu kalıp tahliye edilen davacı, dava devam ederken tutukluluğun makul süreyi aştığını söyleyerek tazminat istedi. Mahkeme azami sürenin aşılmadığını, dosyanın kapsamı, delillerin çokluğu ve suçun ağırlığı nedeniyle kaçma ihtimalinin bulunduğunu belirterek davayı reddetti.
Kanun ne der
Yargıtay, uzatma süreleri dâhil tutukluluğun ağır ceza işlerinde beş yılı aşamayacağını ve bu süre dolduğunda yargılama makamlarının başka hiçbir değerlendirme yapmadan tutukluluğa son vereceğini belirtti; somut olayda azami sürenin aşılmadığını, olayın vahameti ve kapsamı, delillerin çokluğu, suçun niteliği ve kaçma ihtimali gözetildiğinde makul süre aşımına dayalı tazminat isteminin hukuki dayanağının bulunmadığını kabul ederek ret kararını onadı (12. CD, E. 2022/4794, K. 2026/714, 21.01.2026). Karar, azami sürenin altında kalan tutukluluk için tazminatın ancak somut özensizlik ve gerekçesizlik gösterilirse mümkün olduğunu; sürenin aşılması hâlinde ise başka hiçbir şeyin aranmadığını gösterir.
Tuzak
Beş yılın altındaki tutukluluk için yalnız sürenin uzunluğuna dayanmak; incelemelerin gerekçesizliğini, duruşma aralıklarını ve delillerin toplanmış olduğunu belgelememek.
Tipik görünüm
Uyuşturucu ticaretinden 29 Mart 2015’te gözaltına alınıp tutuklanan, 9 Şubat 2016’da tahliye edilen ve beraat eden davacı 100.000 TL maddi, 250.000 TL manevi tazminat istedi. Mahkeme 10.602 TL maddi ve 15.000 TL manevi tazminata hükmetti; davacı avukatlık ücretinin ve cezaevi harcamalarının da ödenmesini istedi.
Kanun ne der
Yargıtay, ceza davasında ödenen avukatlık ücretinin vekalet sözleşmesine dayandığını ve koruma tedbiri tazminatında zarar kapsamına girmediğini, cezaevinde yapılan masrafların gerçek zarar sayılmadığını belirterek bu istemleri reddetti; ancak manevi tazminatın davacının sosyal ve ekonomik durumu, suçun niteliği, olayın cereyan tarzı ve 317 günlük tutukluluk süresi gözetilerek hak ve nesafete uygun belirlenmesi gerekirken eksik hükmedilmesini bozma sebebi yaptı (12. CD, E. 2021/8549, K. 2023/2237, 20.06.2023). Anayasa Mahkemesi ise 141/1-e davalarında yalnız tazminat miktarının yeterliliğini denetlediğini, 20.000 TL’nin hakkın özünü zayıflatacak kadar düşük olduğunu belirtip kendi uygulamasındaki ölçüleri (tutuklama için 2025’te asgari 166.500 TL) açıklamıştır (AYM, B.D. (2), B. No: 2021/11075, 09.12.2025).
Tuzak
Maddi tazminatı avukat ücreti ve cezaevi harcamasıyla şişirmek; manevi tazminat için süre, suçun niteliği ve kişisel durumu belgeleyen bir anlatım sunmamak.
Tipik görünüm
Uyuşturucu ticaretinden 93 gün gözaltı ve tutuklulukta kalan davacı beraat etti; aynı olay nedeniyle kullanma suçundan bir yıl sekiz ay hapis cezası verilip hükmün açıklanması geri bırakıldı. Mahkeme, kullanma cezasının bihakkın tahliye süresinin tutuklulukta geçen süreden fazla olduğunu söyleyerek tazminat davasını reddetti.
Kanun ne der
Yargıtay, davacının tutuklanıp beraat ettiği uyuşturucu ticareti suçu bakımından CMK 141/1-e yönünden değerlendirme yapılması gerektiğini gözetmeden davanın reddedilmesini hukuka aykırı bularak bozdu (12. CD, E. 2024/1605, K. 2025/4740, 21.05.2025). Karar, tutuklamanın dayandığı suçtan beraat eden kişinin, aynı olaydan başka bir suçla cezalandırılmış olsa bile 141/1-e kapsamında değerlendirileceğini gösterir; mahsup ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması bu değerlendirmeyi kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Tuzak
Tutuklamanın hangi suça dayandığını ve beraatin o suçtan olduğunu dava dilekçesinde açıkça yazmamak.
Kullanmak İçin Aldım, Ticaretten Yargılanıyorum: Vasıf Değişikliği →
Tipik görünüm
Van’da uyuşturucu ticaretinden 2017’de tutuklanan iki sanık, 2019’daki mahkûmiyet istinafta bozulunca tutuklu olarak yeniden yargılandı ve 2022’de tutukluluğun makul süreyi aştığını söyleyerek bireysel başvuru yaptı; 2023’te yeniden mahkûm oldular.
Kanun ne der
Anayasa Mahkemesi, tutukluluğun azami ya da makul süreyi aştığı iddiasıyla yapılan başvurularda, inceleme tarihinde başvurucu tahliye edilmiş ya da hükümlü hâle gelmişse CMK 141’deki tazminat davasının tüketilmesi gereken etkili yol olduğunu belirterek başvuruyu kabul edilemez buldu; makul sürede yargılanma şikâyeti için de Tazminat Komisyonu yolunu gösterdi (AYM, Feridun Genç ve Serkan Demir, B. No: 2022/11331, 10.07.2024). Buna karşılık başvurucu hâlen tutukluysa tazminat yolu serbest bırakılma sağlamadığından tüketilmesi gerekmez ve esas incelenir (AYM, Haşim Türker (2), B. No: 2023/105130).
Tuzak
Tahliye ya da hükümden sonra tazminat davası açmadan doğrudan Anayasa Mahkemesi’ne gitmek; üç aylık ve bir yıllık dava süresini kaçırmak.
Uyuşturucu Ticareti Davasında İstinaf ve Temyiz Süreci Nasıl İşler? →
Bölüm 09 — Doğru mu, yanlış mı?
En çok yanlış bilinen sekiz cümle
Tutuklu uyuşturucu dosyalarında en sık duyduğumuz varsayımlar. Yanıtlayın, gerekçesini görün.
1. Uyuşturucu ticareti katalog suç olduğundan tutuklama zorunludur.
Katalog, kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeninin var sayılabileceğini söyler (CMK 100/3); somut delil, ölçülülük ve adli kontrolün yetersizliği gerekçesi yine aranır (100/1, 101/2). Karine zorunluluk değildir.
2. Ağır ceza mahkemesindeki uyuşturucu davasında tutukluluk uzatmalarla birlikte en çok beş yıldır.
Kovuşturmada tutukluluk en çok iki yıldır, uzatma toplam üç yılı geçemez (CMK 102/2); uyuşturucu ticareti yedi yıllık istisnaya (devlet ve terör suçları) girmez. Ceza Genel Kurulu azami süreyi beş yıl olarak uygulamıştır (CGK, E. 2017/862, K. 2022/829).
3. Aynı dosyada üç ayrı satış olayından yargılanan sanık için her suçun beş yıllık süresi ayrı ayrı hesaplanır.
Azami tutukluluk süresi dosyadaki tüm suçlar için tek süredir; her suç için ayrı hesap belirlilik ilkesine aykırıdır (CGK, E. 2017/862, K. 2022/829; AYM, Haşim Türker (2), B. No: 2023/105130).
4. İstinaf ve temyizde geçen süre tutukluluk süresinin hesabına katılmaz.
İlk derece mahkemesinin mahkûmiyetinden sonra tutma hükme dayanır; kanun yolunda geçen süre azami sürenin hesabında dikkate alınmaz, bozma sonrası süre yeniden işler (CGK, E. 2017/862, K. 2022/829).
5. Soruşturma aşamasında tutuklu şüphelinin tutukluluğu en geç otuz günde bir incelenir.
Soruşturmada tutukluluk en geç otuzar günlük sürelerle, şüpheli ya da müdafii dinlenerek incelenir; şüpheli de inceleme isteyebilir (CMK 108/1-2).
6. Konutu terk etmeme yükümlülüğünde geçen süre cezadan hiç mahsup edilmez.
Adli kontrolde geçen süre kural olarak mahsup edilmez; ancak konutu terk etmeme yükümlülüğünde geçen her iki gün cezanın mahsubunda bir gün olarak dikkate alınır (CMK 109/6, 7331 ile 2021).
7. Beraat eden tutuklu, ceza davasında ödediği avukatlık ücretini de tazminat olarak alabilir.
Avukatlık ücreti vekalet sözleşmesine dayanır ve koruma tedbiri tazminatında zarar kapsamına girmez; cezaevi harcamaları da gerçek zarar sayılmaz (12. CD, E. 2021/8549, K. 2023/2237). Maddi tazminat asgari ücret üzerinden, manevi tazminat süre ve kişisel durumla belirlenir.
8. Adli kontrol yükümlülüğünü isteyerek ihlal eden sanık hakkında hemen tutuklama kararı verilebilir.
Adli kontrol hükümlerini isteyerek yerine getirmeyen şüpheli ya da sanık hakkında, hükmedilebilecek hapis cezasının süresi ne olursa olsun hemen tutuklama kararı verilebilir (CMK 112/1); azami süre sonrası adli kontrol ihlalinde tutuklama ağır ceza işlerinde dokuz ayı geçemez (112/2).
Bölüm 10 — Videolu anlatım
Konuyu anlattığımız videolar
Kapağa dokunduğunuzda video bu sayfada açılır. Tüm videolar için Videolarım sayfasına bakabilirsiniz.
Tutuklama Kararı Çıkarsa Ne Yapılır?
Tutuklama Kararı Hangi Şartlarda Hukuka Aykırı Olur?
Tutukluluk İncelemesi Neden Çoğu Zaman Reddedilir?
Tutuklama ve Adli Kontrol Arasındaki Farklar
Tutuklu Yargılanmak Ne Demektir?
Uyuşturucu Ticareti Suçuyla Yakalandığınızda Haklarınız Nelerdir?
Uyuşturucu Suçundan Gözaltına Alınan Yakınınız İçin Ne Yapmalısınız?
Bölüm 11 — Sözlük
Dosyada karşınıza çıkacak kavramlar
Gözaltı (CMK 91)
Yakalanan kişinin savcı kararıyla soruşturma için tutulması; 24 saat, toplu suçta en çok 4 gün.
Toplu suç
Üç ve daha fazla kişi tarafından birlikte işlenen suç; gözaltı ve soruşturma tutukluluğu sürelerini uzatır.
Kuvvetli şüphe
Suçluluğu gösteren somut delillere dayanan yoğun şüphe; tutuklamanın ön koşulu (Anayasa 19/3, CMK 100/1).
Katalog suç (100/3)
Kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeninin var sayılabildiği suç listesi; 188 listede, 191 değil.
Tutuklama nedeni
Kaçma şüphesini uyandıran somut olgular ya da delil karartma ve tanık baskısı konusunda kuvvetli şüphe (100/2).
Ölçülülük
Tutuklamanın işin önemi ve beklenen cezayla orantılı olması; orantısızsa tutuklama verilemez (100/1).
Adli kontrol (109)
Tutuklama yerine uygulanan yükümlülükler: yurt dışı yasağı, imza, konut, bölge, güvence, tedavi.
Güvence (kefalet)
Parasal durum gözetilerek hâkimce belirlenen ve yatırılan teminat (109/3-f); yükümlülük ihlalinde Hazineye kalabilir.
Konutu terk etmeme (ev hapsi)
Adli kontrol yükümlülüğü; geçen her 2 gün cezadan 1 gün mahsup edilir (109/6).
Tutukluluk incelemesi (108)
Soruşturmada en geç 30 günde bir, kovuşturmada her oturumda yapılan devam-tahliye değerlendirmesi.
Azami tutukluluk süresi (102)
Kanunun koyduğu üst sınır: ağır cezada 2 yıl ve uzatmayla 5 yıl; dolunca tahliye zorunludur.
Uzatma kararı
Zorunlu hâlde, gerekçe gösterilerek ve taraflar dinlenerek verilen süre uzatımı (102/2-3).
Makul süre (Anayasa 19/7)
Azami sürenin altında kalsa da tutukluluğun davanın karmaşıklığı ve özenle yürütülmesine göre denetlenmesi.
Mahsup (TCK 63)
Gözaltı ve tutuklulukta geçen sürenin hükmolunan cezadan düşülmesi.
Koruma tedbiri tazminatı (141-142)
Haksız gözaltı ve tutuklama için Devletten istenen maddi ve manevi tazminat; 3 ay ve 1 yıl süresi.
Bireysel başvuru
Tutukluluk sürerken AYM’ye doğrudan, tahliye ya da hükümden sonra önce 141 davası yoluyla başvuru.
Bölüm 12 — Okuma listesi
Tutuklama, tahliye ve uyuşturucu dosyaları üzerine yazılarımız
Bu alandaki yazılarımız ve komşu konulara ilişkin seçilmiş başlıklar aşağıda. Genel çerçeve için tutuklama şartları yazısına ve Makaleler dizinine bakabilirsiniz.
Tutuklama ve itirazUyuşturucu Ticareti Suçunda Tutuklama Şartları Nelerdir?Tutuklama ve itirazUyuşturucu Ticareti Tutukluluğa İtiraz DilekçesiTutuklama ve itirazUyuşturucu Tutuklama Kararına İtiraz DilekçesiTutuklama ve itirazUyuşturucu Ticareti Suçunda İlk 24 SaatTutuklama ve itirazTutuklu Yargılanmak Yerine Adli Kontrol Verilebilir mi?Tahliye, adli kontrol, tazminatAdli Kontrol İhlali Tutuklamaya Dönüşür mü?Tahliye, adli kontrol, tazminatİstinaf ve Temyiz Süreci Nasıl İşler?Tahliye, adli kontrol, tazminatHaksız Tutuklama Tazminatı Nasıl Alınır? (CMK 141)Tahliye, adli kontrol, tazminatÇocuk Sanıkta Tutukluluk ve İnfazTahliye, adli kontrol, tazminatYabancı Uyruklu Sanık İçin Sınır Dışı Riski Var mıdır?Delil ve cezaKullanmak İçin Aldım, Ticaretten YargılanıyorumDelil ve cezaTanık Beyanına Dayalı Mahkûmiyet Tek Başına Yeterli mi?Delil ve ceza‘Bana Ait Değil’ Savunması Nasıl İspatlanır?Delil ve cezaİlk Kez Yargılanan Ne Ceza Alır?Delil ve cezaCeza Alan Ne Kadar Yatar? Hesap TablosuDiğer rehberlerEtkileşimli rehber: Tutuklama (CMK 100-108)Diğer rehberlerEtkileşimli rehber: Gözaltı (CMK 90-91)Diğer rehberlerEtkileşimli rehber: İstinaf ve Temyiz (CMK 272-308)Diğer rehberlerEtkileşimli rehber: İnfaz ve Koşullu Salıverilme (5275)Diğer rehberlerEtkileşimli rehber: Kenevir Ekimi ve Esrar İmali (2313 s.K. 23/5, TCK 188)Diğer rehberlerEtkileşimli rehber: Uyuşturucu Ticareti (TCK 188)Diğer rehberlerEtkileşimli rehber: Suç Vasfı ve Ceza Türü DeğişikliğiDiğer rehberlerEtkileşimli rehber: İhbar, Gizli Tanık ve İfade DeğişikliğiDiğer rehberlerEtkileşimli rehber: HTS, Tape ve Dijital DelilDiğer rehberlerEtkileşimli rehber: Etkin Pişmanlık (TCK 192)Diğer rehberlerTüm makaleler
Bölüm 13 — Sık sorulan sorular
Sık sorulan sorular
Gözaltı, yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez; hâkime gönderme için zorunlu yol süresi en fazla on iki saattir (CMK 91/1). Üç ve daha fazla kişiyle işlenen toplu suçlarda savcı, her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatma emri verebilir; toplam en çok dört gündür (91/3). Suçüstü hâlinde uyuşturucu ticaretinde kolluk amiri yirmi dört saate, toplu suçta kırk sekiz saate kadar gözaltı kararı verebilir; kişi en geç kırk sekiz saat, toplu suçta dört gün içinde hâkim önüne çıkarılır (91/4). Gözaltı işlemine karşı yakalanan, müdafii, eşi ya da yakın hısımları sulh ceza hâkimine başvurabilir (91/5).
Hayır. Katalog suçlarda somut delillere dayanan kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeni var sayılabilir (CMK 100/3-a-9); bu bir karinedir. Tutuklama için yine kuvvetli şüpheyi gösteren somut delil, ölçülülük ve adli kontrolün yetersiz kalacağı gerekçesi gerekir (100/1, 101/2). Anayasa Mahkemesi, cezanın ağırlığının kaçma şüphesine işaret ettiğini ve katalogun tutuklama nedeni karinesi oluşturduğunu kabul etmekle birlikte denetimi kararın gerekçeleri üzerinden yapar (AYM, Adem Sökmen, B. No: 2014/13791). Kullanma suçu (191) katalogda değildir, ancak üst sınırı iki yılı aştığından tutuklama yasağı (100/4) kapsamında da değildir.
Ağır ceza mahkemesinin görevine giren uyuşturucu ticaretinde soruşturma evresinde tutukluluk bir yılı geçemez; toplu olarak işlenen suçlarda süre en çok bir yıl altı aydır ve gerekçesi gösterilerek altı ay daha uzatılabilir (CMK 102/4). Bu süre içinde tutukluluk en geç otuzar günde bir, şüpheli ya da müdafii dinlenerek incelenir (108/1). Süre dolduğunda iddianame düzenlenmemişse şüpheli tahliye edilir; adli kontrol uygulanabilir (109/7). Çocuklarda süreler yarı ve dörtte üç oranındadır (102/5).
Ağır ceza işlerinde tutukluluk en çok iki yıldır; zorunlu hâllerde gerekçesi gösterilerek ve tarafların görüşü alınarak uzatılabilir, uzatma toplam üç yılı geçemez; uyuşturucu ticaretinde azami süre uzatmalarla birlikte beş yıldır (CMK 102/2-3). Süre tutuklama tarihinden hesaplanır, dosyadaki tüm suçlar için tek süredir, ilk derece mahkemesinin mahkûmiyetinden sonra kanun yolunda geçen süre sayılmaz, bozma kararıyla dosya dönünce süre yeniden işler ve başka cezanın infazında geçen süre düşülür (CGK, E. 2017/862, K. 2022/829; AYM, Haşim Türker (2), B. No: 2023/105130). Süre dolduğunda tutukluluğa başka bir değerlendirme yapılmadan son verilir (12. CD, E. 2022/4794, K. 2026/714).
Tutuklama, tutukluluğun devamı ve tahliye isteminin reddi kararlarına itiraz edilebilir (CMK 101/5, 104/2); itiraz süresi kararın öğrenilmesinden itibaren yedi gündür (268/1). Soruşturmada sulh ceza hâkimliğinin kararına itiraz, bir üst numaralı sulh ceza hâkimliğince incelenir; kovuşturmada mahkeme kararına itiraz, ağır ceza mahkemesinin bir üst numaralı dairesince incelenir (268/3). İtiraz dilekçesinde kuvvetli şüphe için gösterilen delilin niteliği, tutuklama nedeninin somut olguya dayanıp dayanmadığı, ölçülülük ve adli kontrol tedbirlerinin yeterliliği ayrı başlıklar hâlinde işlenir; sabit adres, iş, aile ve sağlık belgeleri eklenir. İtirazın reddi, otuz günlük incelemelerde ve her oturumda yeniden tahliye istenmesine engel değildir (104/1).
Tutuklama sebepleri bulunsa bile tutuklama yerine adli kontrol kararı verilebilir (CMK 109/1); tutuklama yasağı olan hâllerde de uygulanabilir (109/2). Yükümlülükler yurt dışına çıkamamak, belirlenen yerlere düzenli başvurmak (imza), tedavi tedbirine tabi olmak, güvence yatırmak, konutu terk etmemek, belirli bölgeyi terk etmemek ve belirlenen yerlere gitmemek gibi seçeneklerden bir ya da birkaçıdır (109/3). Ağır hastalık, engellilik, gebelik ya da doğumdan altı ay geçmemiş olma hâlinde tutuklama yerine adli kontrol kararı verilebilir (109/4). Adli kontrol süresi ağır ceza işlerinde en çok üç yıldır, uzatma toplam üç yılı geçemez (110/A); devamının gerekip gerekmediği en geç dört ayda bir incelenir (110/4). Yükümlülüğün isteyerek ihlali hâlinde hemen tutuklama kararı verilebilir (112/1).
Adli kontrolde geçen süre kural olarak cezadan mahsup edilmez; ancak konutu terk etmeme yükümlülüğü altında geçen her iki gün cezanın mahsubunda bir gün olarak dikkate alınır (CMK 109/6, 7331 ile 2021). Tedavi tedbiri (109/3-e) de mahsup kapsamındadır. Konutu terk etmeme ya da tedavi tedbiri uygulandıktan sonra beraat eden ya da kovuşturmaya yer olmadığına karar verilen kişi, bu tedbirler için de tazminat isteyebilir (141/1-l, 7499 ile 2024).
Evet. Mahkûmiyet hâlinde, hüküm kesinleşmeden önce gözaltı ve tutuklulukta geçen süre hükmolunan hapis cezasından indirilir; adli para cezasında her gün için kanunda belirlenen miktar düşülür (TCK 63). Mahsup edilen süre için tazminat istenemez; ancak gözaltı ve tutuklulukta geçirilen süre hükümlülük süresinden fazlaysa fazla kısım için tazminat hakkı doğar (CMK 141/1-f). Müddetnamede mahsubun doğru yapılıp yapılmadığını denetleyin; infaz takvimi için ayrı rehberimize bakın.
Tutuklandıktan sonra beraat eden ya da hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilen kişi maddi ve manevi zararını Devletten ister (CMK 141/1-e); kararı veren merci tazminat hakkını bildirir (141/2). Dava, karar ya da hükmün kesinleştiğinin tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşmeyi izleyen bir yıl içinde, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde açılır (142/1-2). Maddi tazminat tutuklu kalınan süre için net asgari ücret üzerinden hesaplanır; avukatlık ücreti ve cezaevi harcamaları zarar kapsamında değildir (12. CD, E. 2021/8549, K. 2023/2237). Ticaretten beraat edip aynı olaydan kullanma suçunda HAGB alan kişi için de 141/1-e değerlendirmesi yapılır (12. CD, E. 2024/1605, K. 2025/4740).
Nesnel bir ölçüt olmamakla birlikte manevi tazminat davacının sosyal ve ekonomik durumu, suçun niteliği, tutuklanmasına neden olan olayın cereyan tarzı, tutuklu kaldığı süre ve dava sonuna kadar elde edeceği parasal değer gözetilerek hak ve nesafete uygun belirlenir; eksik tazminat bozma sebebidir (12. CD, E. 2021/8549, K. 2023/2237; E. 2022/2395, K. 2022/5933). Anayasa Mahkemesi, 141/1-e davasında 20.000 TL’lik manevi tazminatı hakkın özünü zayıflatacak kadar düşük bulmuş ve kendi uygulamasında tutuklama tedbirinin hukuka aykırılığı için 2023’te asgari 90.000, ortalama 240.000, azami 600.000 TL, 2025’te asgari 166.500 TL; gözaltı için günlük 2023’te asgari 1.800, 2025’te 3.330 TL ölçülerini açıklamıştır (AYM, B.D. (2), B. No: 2021/11075, 09.12.2025).
Hâlen tutukluysanız azami ya da makul sürenin aşıldığı iddiasıyla doğrudan bireysel başvuru yapılabilir; tazminat yolu serbest bırakılma sağlamadığından tüketilmesi gerekmez (AYM, Haşim Türker (2), B. No: 2023/105130). Tahliye edildiyseniz ya da hükümlü hâle geldiyseniz önce CMK 141 tazminat davasının tüketilmesi gerekir (AYM, Feridun Genç ve Serkan Demir, B. No: 2022/11331; Adem Sökmen, B. No: 2014/13791). Azami sürenin aşılması kanunilik ihlalidir ve aşan her gün için tazminat hakkı doğar (CGK, E. 2017/862, K. 2022/829); azami süre dolmadan uzun tutukluluk için ise davanın karmaşıklığı, sanık sayısı ve özen gözetilir (12. CD, E. 2022/4794, K. 2026/714).
Hayır. Girdiğiniz tarihler ve seçenekler yalnızca tarayıcınızda işlenir, sunucuya gönderilmez ve sayfayı kapattığınızda silinir. WhatsApp özeti düğmesi yalnızca seçtiğiniz başlıkları içeren bir metin hazırlar; göndermeden önce düzenleyebilirsiniz. Dosya numarası, kişi adı ve olay ayrıntısı yazmadan görüşme talep edebilirsiniz.
Av. Burakhan Çalışkan
Tutukluluk takvimini birlikte çıkaralım
İstanbul Barosu’na kayıtlı olarak Kartal merkezli ofisimizde ceza hukuku alanında çalışıyoruz. Uyuşturucu dosyalarında tutuklamaya itiraz, otuz günlük inceleme talepleri, adli kontrol önerileri, azami süre takibi, istinaf ve temyizde tahliye istemi, haksız tutuklama tazminatı davası ve bireysel başvuru dilekçelerini yürütüyoruz. Yaklaşımımız her dosyada aynıdır: yargıç değil avukatız; yargılamaz, savunuruz.
Görüşmeler Avukatlık Kanunu m. 36 uyarınca sır saklama yükümlülüğü altındadır. Tutuklama tarihini, dosyanın aşamasını ve tutuklama kararının gerekçesini aktarmanız ilk değerlendirme için yeterlidir.
Ofis
Cevizli Mahallesi, Ulubey Sokak, No: 4A D: 46, Kartal / İstanbul
Telefon: 0 506 976 23 55
E-posta: av.burakhancaliskan@gmail.com
Hukuki sorumluluk reddi. Bu sayfa ve üzerindeki etkileşimli araçlar yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz, sonuç öngörmez ve avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz. Tutuklama, tutukluluğun devamı ve tahliye kararlarını yalnızca hâkim ve mahkeme verir; takvim aracı kanundaki üst sınırları tarihe çevirir, tahliye tarihi öngörmez. Sayfa, kaçmaya, adli kontrolü etkisiz kılmaya ya da delil karartmaya ilişkin hiçbir bilgi içermez. Mevzuat ve içtihat zaman içinde değişebilir; güncel kanun metni esastır. Kararlar Yargı PRO üzerinden tam metinleri okunarak özetlenmiştir: AYM Adem Sökmen, B. No: 2014/13791 · AYM Haşim Türker (2), B. No: 2023/105130 · AYM B.D. (2), B. No: 2021/11075 · AYM Feridun Genç ve Serkan Demir, B. No: 2022/11331 · CGK E. 2017/862, K. 2022/829 · 12. CD E. 2021/8549, K. 2023/2237 · 12. CD E. 2024/1605, K. 2025/4740 · 12. CD E. 2022/4794, K. 2026/714 · CMK 91, 100-104, 108-112, 141-142, 268 · TCK 63, 188, 191.
Hükümden sonraki takvim için İnfaz Takvimi (5275) rehberimize, genel tutuklama rehberi için Tutuklama (CMK 100-108) rehberimize bakabilirsiniz.
© Av. Burakhan Çalışkan · burakhancaliskan.av.tr · Son güncelleme: 10 Ekim 2026
